VERLICHTING MET AANDACHT VOOR DE MENS
HUMAN CENTRIC LIGHTING ZOEKT BALANS TUSSEN WELZIJN EN EFFICIËNTIE
Het ontwerp van een verlichtingsinstallatie wordt traditioneel gedreven door economische en vormelijke overwegingen, alsook de vereiste verlichtingssterkte op taakoppervlakken. Voorschrijvers zijn in eerste instantie immers op zoek naar een efficiënte, aantrekkelijke en normconforme verlichting. Sinds een aantal jaren groeit echter ook de aandacht voor de impact van verlichting op het welzijn van de gebruiker en wordt al eens de term Human Centric Lighting in de mond genomen. Maar wat mag men daar wel en niet onder verstaan? Peter Bracke (KU Leuven en Groen Licht Vlaanderen) licht de belangrijkste aspecten toe.
HUMAN CENTRIC LIGHTING
IS GEEN EENVOUDIGE FORMULE
“Human Centric Lighting begint stilaan een modewoord te worden", stelt Bracke. “Vergelijk het met de term 'turbo': in de jaren 80 was alles plots turbo, zonder dat er noodzakelijk veel achter zat. Dat beginnen we ook met Human Centric Lighting te zien. De term wordt te pas en te onpas gebruikt, zonder dat men zich echt bewust is van wat het inhoudt."
“Heel vaak wordt het bijvoorbeeld gereduceerd tot één schijnbaar eenduidig aspect. Dat zie je in de hele discussie over de impact van blauw licht op ons slaappatroon, of het idee dat je mensen door manipulatie van de kleurtemperatuur efficiënter kan doen werken. Het is weliswaar correct dat een kwalitatieve, aangepaste verlichting tot een productiviteitsstijging kan leiden, die vervolgens een aanzienlijke impact kan hebben op de rendabiliteit van een bedrijf, maar die kwalitatieve verlichting realiseer je niet zomaar door de kleurtemperatuur van de verlichting aan te passen. De kwestie is veel complexer dan dat."
Op zoek naar een balans
“In essentie draait het bij Human Centric Lighting steeds om een evenwicht. Het omvat tal van aspecten en zoekt naar een balans tussen de visuele, emotionele en biologische effecten van licht op de mens. Zowel zichtbare effecten als niet-beeldvormende aspecten zoals de impact op ons slaappatroon, onze productiviteit, ons gemoed enz. worden in rekening gebracht. Niet alleen moeten al die dingen grondig onderzocht worden, ze moeten ook steeds ten opzichte van elkaar afgewogen worden, en dat in functie van de specifieke vereisten van de omgeving. Je kan Human Centric Lighting niet zomaar tot een eenvoudige formule reduceren."
“Human Centric Lighting is overigens ook niet heiligmakend", waarschuwt Bracke. “Uiteindelijk hebben ook andere aspecten, zoals bijvoorbeeld de luchtkwaliteit, een belangrijke invloed op het welzijn van de gebruikers. Ook dat moet in rekening worden gebracht."
BELANGRIJKE ASPECTEN BINNEN HUMAN CENTRIC LIGHTING
Binnen de verschillende verlichtingsaspecten die een invloed hebben op het welzijn van de mens maakt Bracke een onderscheid tussen beeldvormende en niet-beeldvormende effecten. “De beeldvormende of visuele effecten zijn in principe direct waarneembaar voor de gebruiker, al gebeurt dat daarom niet noodzakelijk bewust. De niet-beeldvormende aspecten zijn niet visueel te toetsen, maar hebben bijvoorbeeld wel een belangrijke impact op ons slaappatroon of onze gezondheid." In deel 2 en deel 3 van dit dossier worden zowel de beeldvormende als de niet-beeldvormende aspecten verder toegelicht.
OP NAAR IMPLEMENTATIE?
Hoewel heel wat effecten ondertussen al gedocumenteerd zijn en verschillende instanties wel degelijk de stap naar Human Centric Lighting zetten, ziet Bracke nog een lange weg naar een bredere implementatie. “Er staan nog heel wat dingen in de weg. Ten eerste is er uiteraard de enorme complexiteit van het gegeven. Er zijn zoveel verschillende aspecten die op elkaar afgestemd moeten worden dat een kwalitatieve implementatie enorm veel onderzoek en voorbereiding vraagt."
Belang van het lichtontwerp
“Uiteindelijk is het het lichtontwerp dat bepaalt of verlichting al dan niet Human Centric Lighting genoemd kan worden, in het bijzonder de aandacht voor de verticale verlichtingssterkte (met correcte spectrale weging) in functie van het tijdstip van de dag. Alle verlichtingstoestellen die voldoen aan de vermelde visuele vereisten, en geen storende verblinding veroorzaken, zijn in principe bruikbaar, maar dat betekent niet dat deze verlichtingsproducten an sich Human Centric Lighting garanderen of HCL zijn.
Het apart sturen van de indirecte verlichting is een voorbeeld van een typische implementatie. Het meest specifieke product in een HCL installatie is een lichtregeling met tijdssturing."
Gebrek aan maatschappelijk draagvlak
“Daarnaast heerst er echter ook een zekere scepsis. Niet iedereen zal de effecten immers even sterk ervaren, waardoor men de effectiviteit nogal snel in vraag stelt. Wanneer het dan gaat om grote investeringen, waarbij de return on investment overigens niet meteen kwantificeerbaar is, dan wordt dat nogal snel een struikelblok."
“Bovendien maakt ook de normering vandaag nog maar weinig gewag van welzijn als dusdanig. Zowel de welzijnswet als de Europese normen stellen vandaag nog in hoofdzaak taakzichtbaarheid en het reduceren van risico's voorop."
