De Stadstuin in Leidsche Rijn Centrum: een groene parel met allure
Het Utrechtse Leidsche Rijn Centrum heeft er een prachtige en stijlvolle tuin bij. Gelegen rondom appartementencomplexen, biedt de langgerekte Stadstuin een essentiële groene buitenruimte voor de bewoners van het centrum. Het opvallende kenmerk van de tuin is het hoogteverschil van 7 meter dat moest worden overbrugd. Dit hoogteverschil is echter omgezet in een positief aspect, wat de Stadstuin een unieke uitstraling heeft gegeven.
Inspiratie voor de Stadstuin (ook wel het Plantsoen van Boedapest genoemd, vanwege de ligging aan de gelijknamige straat) deed het ontwerpteam onder meer op in het buitenland: de tuinen van Plečnik bij de Praagse burcht en de historische Franse tuinen. Het is niet heel moeilijk om deze inspiratie terug te zien in het ontwerp, dat opvalt door de grote centrale trappartij, de loofgang met sierlijke stalen reling en het warme kleurgebruik van de materialen.
hoogteverschillen vieren
Het meest opvallende aspect van de Stadstuin is het hoogteverschil. Op maaiveldniveau staat een monumentale boerderij die de bouw van de nieuwe stadswijk heeft doorstaan. Zeven meter hoger bevindt zich het Berlijnplein in de nieuwe buurt Leidsche Rijn Centrum, dat is gebouwd boven de snelweg A2. Het doel voor de landschapsarchitecten was om met de nieuwe tuin een verbinding te creëren tussen het oude en nieuwe land. Daarnaast moest de tuin, gelegen op een tussenliggend niveau, fungeren als een schakel in de culturele as die dwars door Leidsche Rijn Centrum loopt. Deze as begint bij de oude boerderij en omvat meerdere culturele instellingen.
Opvallende oplossingen
Normaal gesproken worden hoogteverschillen vaak verborgen door taluds of lange hellingen, maar in de Stadstuin is dat anders. Verschillende opvallende oplossingen zijn bedacht om de hoogteverschillen te overbruggen. De ontwerpers wilden juist de hoogteverschillen benadrukken en er waardevolle elementen van de tuin van maken. Daarom is er een brede, opvallende zandgele trappartij in het midden van de tuin en zijn er royale oplopende plantvakken in een streepjespatroon tegen de "ruggengraat" van de tuin, die het hoogteverschil van 1 meter versterken en de tuin bescherming bieden.
Dankzij de verhoogde ligging van de Stadstuin was het mogelijk om eronder een gebouw met verschillende ruimtes te creëren, wat een creatieve en functionele oplossing bood voor het hoogteverschil. Deze ruimtes, vergelijkbaar met kelders, bevinden zich achter een muur die lijkt op een kade en waarin grote betonnen bogen de toegangen tot de ruimtes vormen. Opvallend is dat de muur met bogen aan de buitenkant sterk lijkt op de karakteristieke werfkelders aan de Oudegracht in Utrecht, wat de inspiratiebron voor de Stadstuin benadrukt.
Bomen tussen ribben
Een blikvanger in de tuin is de loofgang van Tilia cordata 'Greenspire' boven de muur aan de rand van de tuin. Een oplossing moest worden bedacht voor de beperkte ruimte, dus besloot het bouwteam om de balken van het dak op de constructie te leggen. Hierdoor was er bijna een meter aan ruimte beschikbaar om twee bomen te planten in de tussenruimte van de balken. Om de loofgang volledig te laten dichtgroeien, adviseerde de leverancier van de bomen om drie bomen per tussenruimte te planten. Dit bleek een goed advies te zijn, gezien de snelle groei van de loofgang. Het is nu een populaire plek om te wandelen.
een Veelzijdige oase
De hele tuin nodigt uit tot beweging, met speciaal ontworpen paden die dichtbij de beplanting komen en het onderhoud voor de beheerder vergemakkelijken. Er zijn drie comfortabele zitplekken gecreëerd waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, met zachte vormen die een contrast vormen met de strakke lijnen van de beplanting en loofgang. Rondom de grote centrale trap in de cultuurtuin bevinden zich grote ronde plantvakken met meerstammige bomen, omringd door betonnen randen als zitplaatsen. In de verzonken tuin zijn bomen geplaatst die zorgen voor een intieme sfeer, met in het midden een groot glanzend betonnen ei waar kinderen graag spelen. De Vlondertuin is juist verhoogd aangelegd, met bamboe dekken die kunnen dienen als zitranden. Tussen dit alles vind je grasvelden die voldoende ruimte bieden om te lopen, spelen en picknicken.
Rijke schakering aan beplanting
Bij de beplanting is rekening gehouden met lange bloeitijden van vaste planten, wat goed is voor bijen, vlinders en insecten. Deze insecten dienen als voedselbron voor vogels, samen met bes- en vruchtdragende struiken en bomen. De muur met bogen bevat nestkasten voor vogels en vleermuizen. De plantvakken met streepjespatroon hebben een diverse mix van vaste planten en siergrassen, wat zorgt voor een kleurrijk en gevarieerd beeld gedurende het hele jaar. Langs de ruggengraat van elk "streepje" staan hagen met eenstammige bomen, wat zorgt voor een rijke variëteit aan beplanting.
Na twee jaar beheer door de groenaannemer, is de gemeente sinds vorig jaar verantwoordelijk voor het onderhoud van de Stadstuin. Jos Vernooij, senior toezichthouder van de gemeente Utrecht, is tevreden met de staat van de beplanting na drie jaar. "Hoewel er enkele planten verloren zijn gegaan, met name in de vaste plantenvakken die aan de zonnige kant van het talud liggen, is dit slechts een klein percentage. Het was voornamelijk nodig om nieuwe planten toe te voegen aan deze zonnige plantenvakken."
De invloed van klimaatverandering
In het kader van klimaatverandering is het steeds belangrijker om bij groene openbare ruimtes te kiezen voor beplanting die tolerant is tegen droogte, ongeacht of het gaat om vaste planten, heesters of bomen. Dit geldt met name voor daktuinen, waar droogte de grootste uitdaging vormt voor de beplanting. Een juiste plantenkeuze en de juiste ondergrond zijn essentieel voor het succes van dergelijke projecten.
In daktuinen worden vaak speciale substraten gebruikt om de overlevingskans van de beplanting te vergroten. Ook in de Stadstuin liggen onder de bomenrij speciale substraten, zoals bomenzand en bomengranulaat. "Het vinden van de juiste substraten was een uitdaging", aldus Vernooij. "Uiteindelijk is er gekozen voor substraten die vocht goed kunnen vasthouden. Ze hebben hun waarde al bewezen, aangezien de bomenrij afgelopen zomer slechts twee keer water hoefde te krijgen. Hoewel de aanschafkosten hoog waren, kan dit snel worden terugverdiend. In de hele tuin zijn bodemsensoren geïnstalleerd die waarschuwen bij een tekort aan water."
Theater en trouwfoto's
Bewoners en bezoekers weten de Stadstuin alvast goed te vinden. Het feit dat de tuin zich midden in een stedelijk gebied bevindt, biedt mensen de mogelijkheid om een rustige plek te vinden en tot rust te komen. De tuin heeft inmiddels ook een rol gekregen als onderdeel van de cultuur-as. Zo heeft er al eens een theatervoorstelling plaatsgevonden op het bordes in het midden van de tuin, waarbij de trappartij diende als decor. Vernooij voegt toe: "De bewoners zijn er erg blij mee en dat is waar we het voor doen. Er zijn zelfs mensen die hun trouwfoto's in de tuin willen laten maken. Dat is toch prachtig? De Stadstuin is echt een groene parel in Leidsche Rijn Centrum."
