Rekenhof evalueert Waalse strijd tegen verharding
Uitvoering is complex; meer sturing en evaluatie nodig
Het Rekenhof onderzocht hoe het Waals Gewest de verharding van het landschap wil terugdringen. De kern van het beleid is tegen 2050 te evolueren naar netto nul bijkomende verharding, door stads- en dorpskernen te verdichten en suburbanisatie af te remmen. Tegen dan zouden drie op de vier nieuwe woningen binnen de kernen moeten verrijzen en zouden de meeste diensten en winkels op hoogstens tien minuten wandelen bereikbaar moeten zijn.
Waalse strategie
Volgens het Rekenhof biedt de Waalse strategie voor ruimtelijke optimalisatie een relevant antwoord op de huidige uitdagingen van ruimtelijke ordening. De aanpak werkt op twee niveaus die elkaar aanvullen: het gewestelijke en het gemeentelijke. Twee derde van de bevraagde gemeenten verwacht dat de strategie onder meer een positieve impact zal hebben op de verharding.
Uitvoering hapert
De uitvoering blijkt echter complex en weinig transparant. Gemeenten hebben tot 2030 om via een gemeentelijk ontwikkelingsschema hun kernen af te bakenen, maar het risico bestaat dat niet alle lokale plannen de gewestelijke doelstellingen volgen. Zo wil 93% van de gemeenten aanpassingen aan de in het ruimtelijk ontwikkelingsschema vastgelegde kernen; bij 49% is de belangrijkste reden dat de kernen te klein worden geacht. Het Rekenhof raadt het gewest aan alle hefbomen te benutten om de doelen te aligneren, onder meer via subsidies aan gemeenten, premies voor burgers en sectoraal beleid.
Planologische instrumenten
Het sectoraal plan blijft de sterkste juridische basis om verharding te beperken, omdat het het toegelaten ruimtegebruik bepaalt. Toch zijn de urbaniseerbare grondreserves naar huidige maatstaven te omvangrijk: op 1 januari 2025 was circa 29% van de voor wonen bestemde zones, goed voor ongeveer 52.000 hectare, nog niet verstedelijkt. Sinds 2023 kunnen beschermingsperimeters boven op de sectorale plannen worden ingevoerd, waarmee gemeenten lagere woondichtheden kunnen vastleggen. Percelen kunnen ook als ongeschikt voor bebouwing worden beoordeeld omwille van natuurlijke risico’s, beschermde gebieden of ontbrekende infrastructuur. Burgers worden daarover niet altijd onmiddellijk geïnformeerd.
Ondersteuning en evaluatie
De beschikbare menselijke en financiële middelen voor gemeentelijke ondersteuning lijken mogelijk onvoldoende, gezien het aantal gemeenten dat tegen 2030 een ontwikkelingsschema wil opstellen. Het huidige opvolgingssysteem focust op indicatoren voor directe en verwachte effecten van het ruimtelijke-optimalisatiebeleid, maar laat geen volledige beoordeling toe van alle componenten en gevolgen. Bovendien is het evaluatiekader nog onvoldoende uitgewerkt en loopt het achter op de noden. Duidelijke regels, beoordelingscriteria en verantwoordelijkheden moeten nog worden vastgelegd.
Gezien de grote implicaties van de nieuwe ruimtelijke dynamiek moet het evaluatiesysteem nu worden voorbereid. Het moet onder meer nagaan in welke mate lokale schema’s de principes van duurzame ruimtelijke ontwikkeling concreet maken, welke uitvoeringsmoeilijkheden zich voordoen en welke indirecte effecten de strategie veroorzaakt.
Het verslag werd bezorgd aan het Waals Parlement en is beschikbaar via het Rekenhof.