Vergunningsvrij bouwen: architect blijft vaak verplicht

Vanaf 1 maart 2026 worden in Vlaanderen meer bouwwerken vergunningsvrij, met als doel administratieve vereenvoudiging voor burgers en bouwprofessionals. Die versoepeling betekent echter niet dat een architect automatisch overbodig wordt bij verbouwingen of uitbreidingen.

Netwerk Architecten Vlaanderen (NAV) benadrukt dat bij stabiliteitswerken de wettelijke architectenplicht blijft gelden, ook zonder vergunningsaanvraag. Volgens directeur Steven Lannoo dreigt misinterpretatie van de nieuwe regels, met risico's voor bouwkwaliteit en veiligheid wanneer burgers onterecht zonder architect aan de slag gaan.

Verwarring bevestigd in parlement

De kwestie kwam recent ook aan bod in het Vlaams Parlement. Daar werd expliciet verwezen naar de onduidelijkheid die ontstaat doordat twee verschillende besluiten samen gelezen moeten worden: het Vrijstellingenbesluit (over vergunningen) en het besluit over de verplichte medewerking van een architect.

Minister Brouns benadrukte in het debat dat het vrijstellen van een vergunning niet automatisch betekent dat geen architect meer nodig is, en bevestigde dat bij stabiliteitswerken de architectenplicht blijft gelden.

Volgens NAV toont het debat aan dat de regelgeving technisch en moeilijk leesbaar is, zelfs voor ervaren beleidsmakers. "Als het in het parlement al als complex wordt omschreven, dan is het begrijpelijk dat burgers het overzicht verliezen. Dat verhoogt het risico dat ze verbouwingen zullen uitvoeren zonder te beseffen dat een architect wettelijk verplicht blijft," aldus Lannoo.

Architect beschermt de opdrachtgever én de samenleving

De verplichting om een architect in te schakelen bestaat in België al sinds de 'Wet van 1939'. Die wet werd ingevoerd om de kwaliteit, veiligheid en duurzaamheid van gebouwen te waarborgen. Architecten beschikken over een erkend diploma, zijn verzekerd en gebonden aan een deontologische code.

"Die verplichting is er niet om administratie te creëren," zegt Lannoo. "Ze is er om burgers te beschermen tegen constructiefouten en veiligheidsrisico's en om een minimale bouwkwaliteit te garanderen. Wie bouwt of ingrijpend verbouwt, neemt grote verantwoordelijkheden op. De wetgever heeft daarom terecht bepaald dat wie ontwerpt en toezicht houdt op de uitvoering aan duidelijke kwaliteitseisen moet voldoen. De architect helpt om die verantwoordelijkheid correct en veilig op te nemen."

NAV benadrukt dat vereenvoudiging van procedures op zich positief is, maar waarschuwt dat minder vergunningen niet mogen leiden tot minder rechtszekerheid of minder veiligheid.

Oproep tot duidelijke communicatie

NAV vraagt daarom om heldere en toegankelijke communicatie over wanneer een architect verplicht is en wanneer niet. De organisatie staat hierover in overleg met het kabinet van minister Brouns. "Burgers moeten in één oogopslag kunnen begrijpen wat hun verplichtingen zijn," besluit Lannoo. "Vergunningsvrij bouwen mag nooit betekenen dat mensen onbewust risico's nemen."